ગુજરાત, અમદાવાદ | ૨૮મી ઓક્ટોબર ૨૦૨૫: એવા અનેક કારણો છે કે જે આપણા હૃદયના આરોગ્યને અસર કરી શકે છે. વધુ પડતું LDLકોલેસ્ટ્રોલ કે જે મોટે ભાગે “બેડ કોલેસ્ટ્રોલ” તરીકે ઓળખાય છે, તેને જ્યારે હૃદય સાથે સંકળાયેલાજોખમની વાત આવે ત્યારે પ્રાથમિક ચિંતા તરીકે માનવામાં આવે છે. અન્ય પરિબળો જેમ કે પારીવારિક ઇતિહાસ અથવા વધતી જતી ઉંમર સિવાય અંકુશ હેઠળ હોતા નથી, LDLકોલેસ્ટ્રોલ(LDLC)ને સક્રિય રીતે નાથી શકાય છે અને તેને ભલામણયુકત સ્તરો સુધી રાખી શકાય છે.
જ્યારે સ્તરો ઊંતા હોય ત્યારે, LDLC ધમનીઓને જામ કરી દે છે, જેના કારણે બ્લોકેજીસ થાય છે જે રક્ત પ્રવાહને નિયંત્રિત બનાવે છે. જે હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોકેસમાં પરિણમી શકે છે. તેથી જ LDLCને નાથવું અને આવશ્યક સ્તર સુધી જાળવી રાખવું અગત્યનું છે. ઉન્નત LDL સામાન્ય રીતે કોઇ દેખીતા લક્ષણોમાં પરિણમતા નથી, નિયમિત રીતે લિપીડ પ્રોફાઇલ તપાસ કરાવવી આવશ્યક છે. ટેસ્ટીગ બાબતે વધુ સક્રિય બનવું તે ઊંચા LDLકોલેસ્ટ્રોલને નાથવાનું પ્રથમ પગલું છે. 2024માં પ્રકાશિત થયેલી કાર્ડિયોલોજીકલ સોસાયટી ઓફ ઇન્ડિયા (CSI) માર્ગદર્શિકાઓ કોલેસ્ટ્રોલની તપાસ 18 વર્ષથી જ વહેલાસર શરૂ થવી જોઇએ તેવી ભલામણ કરે છે.[1]વહેલાસર ઊંચા LDLCનું વહેલાસર નિદાન સારવારને સરળ બનાવે છે અને LDLCને વધુ સારી રીતે નાથી શકાય છે.
એક વખત ટેસ્ટના પરિણઆમ ઉપલબ્ધ થાય તે પછીનું પગલું અંગત સલાહ માટે કાર્ડિયોલોજીસ્ટની મુલાકાત લેવાનું છે. આરોગ્યસંભાળ પ્રદાતા ખાસ કરીને દર્દીના જોખમ પ્રોફાઇલ માટે LDLC માટેના લક્ષ્યોનો અંદાજ કાઢશે. એ સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે કે LDLC લક્ષ્યો સાર્વત્રિક નથી અને દરેક અલગ અલગ હોય છે.ડૉક્ટર તમારી ઉંમર, કૌટુંબિક ઇતિહાસ, જીવનશૈલી અને અન્ય સહવર્તી રોગોના આધારે તે નક્કી કરે છે. વિશેષ માર્ગદર્શન તમારી ચોક્કસ સ્વાસ્થ્ય જરૂરિયાતો અને જોખમો અનુસાર કોલેસ્ટ્રોલ મેનેજમેન્ટ પ્લાનને અનુરૂપ બનાવી શકે છે. તે વ્યક્તિની વ્યક્તિગત પસંદગીઓ, જરૂરિયાતો, સાંસ્કૃતિક સંદર્ભ અને જીવનશૈલી પરિબળોને ધ્યાનમાં લે છે.
ઇન્ટરવેન્શનલ અને હાર્ટ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કાર્ડિયોલોજિસ્ટ, લિપિડોલોજિસ્ટ અને પ્રિવેન્ટિવ કાર્ડિયોલોજિસ્ટ, મારેંગો સીઆઈએમએસ હોસ્પિટલ, અમદાવાદના ડૉ. મિલન ચાગ કહે છે કે મોટાભાગના લોકો તેમના LDLC સ્તરથી અજાણ હોય છે, અથવા તેઓ ઇચ્છિત સ્તર જાણતા નથી. બીજી એક સામાન્ય ગેરસમજ એ છે કે દર્દીઓ સારી જીવનશૈલીને યોગ્ય કોલેસ્ટ્રોલ સ્તર સાથે સરખાવે છે, અથવા તેઓ માને છે કે વ્યક્તિ મોટી થાય ત્યાં સુધી તેની ચિંતા ન કરવી જોઈએ. તેઓ જાણતા નથી કે ઉચ્ચ કોલેસ્ટ્રોલ ફક્ત નબળી જીવનશૈલી સાથે સંબંધિત નથી પરંતુ તે ઘણીવાર આનુવંશિક રીતે નિર્ધારિત અને વારસાગત હોય છે, અને દેખીતી રીતે સ્વસ્થ વ્યક્તિઓમાં પણ ઉચ્ચ LDLC હોઈ શકે છે. 18 વર્ષની ઉંમરથી સ્તરની તપાસ કરાવવી મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ જો બંને માતાપિતામાં ખૂબ ઊંચા લિપિડ્સ (ફેમિલિયલ હાઇપરકોલેસ્ટેરોલેમિયા) હોય અથવા પહેલાથી જ સ્થાપિત હૃદય રોગ હોય તો 2 વર્ષની ઉંમરે પણ તે કરાવવું જોઈએ. સ્વસ્થ જીવનશૈલીની સાથે, જો એકલા સ્વસ્થ જીવનશૈલી 3 થી 6 મહિનામાં ઇચ્છિત સ્તર ન આપે તો ઉપચાર લેવો મહત્વપૂર્ણ છે. અભ્યાસો દર્શાવે છે કે સ્ટેટિન જૂથની દવાઓ લેવાથી હૃદય રોગના બનાવો 30-50% સુધી ઓછા થાય છે જેથી જો કોઈ જોખમી પરિબળો ન હોય તો 100 mg/dLના લક્ષ્ય LDL પ્રાપ્ત કરી શકાય અથવા જો જોખમી પરિબળો હોય તો 70 mg/dL સુધી પહોંચી શકાય. સ્થાપિત હૃદય રોગ અથવા ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, હૃદય રોગનો મજબૂત કૌટુંબિક ઇતિહાસ, અથવા તમાકુના ઉપયોગના ઇતિહાસ જેવા જોખમી પરિબળો સાથે, LDL લક્ષ્ય 50 mg/dLથી પણ ઓછું હોઈ શકે છે. જો લક્ષિત LDL પ્રાપ્ત ન થાય, તો વ્યક્તિ વધારાના Ezetimibe અથવા Bempedoicએસિડ (તેમના ડોકટરોની સલાહ પછી) લઈ શકે છે, જે સલામત અને અસરકારક છે. જ્યારે પરંપરાગત દવા ઇચ્છિત પરિણામ બતાવતી નથી, ત્યારે PCK9 અવરોધકો અથવા ઇન્ક્લિસિરન જેવા ઇન્જેક્ટેબલ સ્વરૂપમાં અદ્યતન ઉપચાર ઉમેરી શકાય છે; આ સામાન્ય રીતે એવા લોકોમાં સૂચવવામાં આવે છે જેઓ લક્ષ્ય LDL લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કરી શકતા નથી અથવા ફર્સ્ટ-લાઇન દવાઓની આડઅસરો ધરાવે છે અથવા જેમને પારિવારિક ડિસ્લિપિડેમિયા છે. રસીઓની જેમ, Inclisiranનો ફાયદો એ છે કે LDLને ઇચ્છિત સ્તર પર રાખવા માટે દર વર્ષે ફક્ત બે ડોઝ લેવાનો છે.
તાજેતરના વર્ષોમાં સારવારના દ્રષ્ટાંતો બદલાયા છે, અને આ LDL કોલેસ્ટ્રોલ વ્યવસ્થાપનમાં પ્રતિબિંબિત થયું છે. અગાઉ, ડાયાબિટીસ ધરાવતા દર્દીઓ માટે 130 mg/dL થી વધુ LDLC સ્તર ધરાવતા દર્દીઓ માટે અથવા ડાયાબિટીસ ન ધરાવતા દર્દીઓ માટે 160 mg/dLથી વધુ LDL સ્તર ધરાવતા દર્દીઓ માટે કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડવા માટેની દવાઓ સૂચવવામાં આવતી હતી. ઘણી વખત, લોકોને આ ફેરફાર વિશે જાણ કરવામાં આવતી નથી, તેઓ વિચારે છે કે દવા ફક્ત ઉચ્ચ જોખમ ધરાવતા દર્દીઓ માટે જ સૂચવવામાં આવે છે. યુકેની રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય સેવા (NHS) માટે નવી ડ્રાફ્ટ માર્ગદર્શિકામાં કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડવા માટેની દવાઓનો વ્યાપક ઉપયોગ સૂચવવામાં આવ્યો છે, જે આગામી દાયકામાં હૃદયરોગના હુમલા અથવા સ્ટ્રોકનું 10 ટકાથી ઓછું જોખમ ધરાવતા વ્યક્તિઓને પણ તે સૂચવવામાં આવે તેવી ભલામણ કરે છે. આ ફેરફાર વૈશ્વિક સ્તરે સમાવિષ્ટ છે, જે દર્શાવે છે કે અભિગમ પ્રારંભિક કાર્યવાહી તરફ વળ્યો છે.
આહાર અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરીને હૃદયની સંભાળ રાખવાની શરૂઆત કરી શકાય છે. ફળો, શાકભાજી અને આખા અનાજથી ભરપૂર આહારનું પાલન હૃદયના એકંદર સ્વાસ્થ્યને ટેકો આપવા માટે જાણીતું છે. વિવિધ પોષક તત્વોનો પરિચય આપતો સંતુલિત ભોજન હંમેશા સારો અભિગમ છે. ચરબીયુક્ત ખોરાક ખાતી વખતે પણ, પ્રમાણ અને ખોરાકની સ્વચ્છતાનું ધ્યાન રાખવાથી હૃદયની સુખાકારીમાં મદદ મળશે. આરોગ્યસંભાળ પ્રદાતા એકંદર આરોગ્ય, ખોરાકની પસંદગીઓ, સાંસ્કૃતિક સંદર્ભ વગેરે જેવા વિવિધ પાસાઓનો વિચાર કરીને નક્કી કરી શકે છે કે કયો આહાર તમારા માટે શ્રેષ્ઠ છે.
એકંદર હૃદય સ્વાસ્થ્ય માટે સ્વસ્થ વજન જાળવવું જરૂરી છે. શરીરનું વધારાનું વજન, ભલે તે માત્ર થોડા વધારાના કિલો હોય, LDL કોલેસ્ટ્રોલ વધારીને કોલેસ્ટ્રોલના સ્તરને નોંધપાત્ર રીતે અસર કરી શકે છે. મધ્યમ-તીવ્રતાની કસરતમાં સતત ભાગ લેવાથી સારા સ્વાસ્થ્ય સંક્રમણો આવી શકે છે અને LDLC સ્તર ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. ક્યારેક ક્યારેક કસરત કરવાથી પણ સારા પરિણામો મળે છે. શારીરિક ગતિવિધિઓ, શક્તિ તાલીમ અને કાર્ડિયો તાલીમ HDL કોલેસ્ટ્રોલના સ્તરને સુધારવા માટે દર્શાવવામાં આવી છે. HDL કોલેસ્ટ્રોલને સારું કોલેસ્ટ્રોલ માનવામાં આવે છે, જે અંગોમાંથી LDL કોલેસ્ટ્રોલ દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.[2]
છતાં, એ સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે કે માત્ર કસરત જ ઉચ્ચ કોલેસ્ટ્રોલ સામે ખાતરીપૂર્વક રક્ષણ આપી શકતી નથી. એવું માનવું ખોટું છે કે ટોચની શારીરિક તંદુરસ્તી સંપૂર્ણ સ્વાસ્થ્ય સમાન છે. ઉચ્ચ સ્તરના રમતવીરો પણ LDL સ્તરનું ઉચ્ચ પ્રદર્શન કરતા જોવા મળ્યા છે.[3] કાર્ડિયાક ડેથ (SCD) એ રમતવીરોમાં અચાનક મૃત્યુનું સૌથી સામાન્ય તબીબી કારણ છે. હૃદયની સમસ્યાઓ સામે રક્ષણ આપવા માટે માત્ર સખત કસરતની દિનચર્યાઓ અને સ્વસ્થ આહાર જ પૂરતા નથી. દવાઓ LDLC સ્તરને નિયંત્રિત કરવામાં અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી જીવવામાં પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
જે દર્દીઓ પરંપરાગત દવાઓથી પર્યાપ્ત પરિણામો પ્રાપ્ત કરતા નથી, તેમના માટે નવી અદ્યતન ઉપચાર સલામત અને અસરકારક વિકલ્પો તરીકે ઉભરી રહ્યા છે. જ્યારે માનક અભિગમો અપૂરતા હોય ત્યારે PCSK9 અવરોધકો, siRNA-આધારિત ઉપચાર અને ઇન્ક્લિસિરન જેવી લક્ષિત સારવાર વ્યક્તિઓને તેમના LDLC લક્ષ્યો સુધી પહોંચવામાં મદદ કરવામાં નોંધપાત્ર આશા દર્શાવી રહી છે.
આરોગ્યસંભાળ પ્રદાતા સાથે પરામર્શ કરવાથી શ્રેષ્ઠ હૃદય સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે જીવનશૈલીમાં ફેરફાર અને દવાઓનું શ્રેષ્ઠ સંયોજન નક્કી કરવામાં મદદ મળી શકે છે.
