ભારતમાં દરેક ડિજિટલ પેમેન્ટને ઝડપી, સુરક્ષિત અને સ્માર્ટ બનાવવાનો ઉદ્દેશ્ય ધરાવતા, 4 અબજ પેમેન્ટ્સમાં લગભગ 3 ટ્રિલિયન ડેટા પોઈન્ટ્સ પર તાલીમ પામેલ એક જ AI સિસ્ટમ
બેંગલુરુ, ભારત | ૧૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ | ભારતની ડિજિટલ પેમેન્ટ્સની સફર વિકાસ અને નવીનતાનો અનુભવ ધરાવે છે — જોકે હજુ પણ એક શાંત અંતર યથાવત્ છે: પેમેન્ટ સફળ ન થવું, OTP મોડેથી આવવો, સબ્સ્ક્રિપ્શનની મુદત શાંતિથી લેપ્સ થઈ જવી અથવા છેતરપિંડીના કારણે કાર્ડ સાથે ચેડાં થવા. પ્રથમ વખત ડિજિટલ ખરીદી કરતા અથવા નાના શહેરોમાં રહેતા લાખો ગ્રાહકો માટે, આવો એક અનુભવ પણ તેમને ફરીથી રોકડ વ્યવહાર તરફ વાળવા માટે પૂરતો હોય છે.
આજે, ભારતના વ્યવસાયો માટે ઓમ્નિચેનલ પેમેન્ટ પ્લેટફોર્મ, રેઝરપેએ, ભારતમાં દરેક ડિજિટલ પેમેન્ટને વધુ વિશ્વસનીય, સુરક્ષિત અને અનુમાનિત બનાવવા માટે રચાયેલ, પેમેન્ટ માટે બનાવવામાં આવેલ ભારતનું પ્રથમ ટ્રાન્સફોર્મર-આધારિત AI ફાઉન્ડેશન મોડેલ, રેઝરપે વલ્કન લોન્ચ કરવાની જાહેરાત કરી. NVIDIA અને AWS સાથે બનેલ, તે NVIDIA ના એક્સિલરેટેડ કમ્પ્યુટિંગ અને AWS ના ક્લાઉડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દ્વારા સંચાલિત રેઝરપેના પેમેન્ટ્સ ડેટાને જોડે છે – જે 2030 સુધીમાં અંદાજિત $350 બિલિયન તરફ આગળ વધી રહેલા ભારતના ઇ-કોમર્સ બજારને જરૂરી પાયાનું કાર્ય છે.
1.5 મિલિયન ખરીદદારો અને 51,000+ વ્યવસાયોમાં કરવામાં આવેલા આંતરિક રેઝરપે અભ્યાસમાં સમાન ચુકવણી ઘર્ષણ – નિષ્ફળ વ્યવહારો, ડ્રોપ-ઓફ, વિલંબ – મેટ્રો હાઇ સ્ટ્રીટથી નાના શહેરના બજારમાં સમાન રીતે સપાટી પર આવ્યા હોવાનું જાણવા મળ્યું. આ જ કારણે રેઝરપે દરેકને અલગથી રિફાઇન કરતા રહેવાને બદલે એક જ શેર કરેલ મોડેલ બનાવવા માટે રાજી થયા.
અત્યાર સુધીની અસર: આજના સંપૂર્ણ લોન્ચ પહેલા, રેઝરપે ફાઉન્ડેશન મોડેલના પ્રારંભિક ઘટકો કંપનીના નેટવર્ક પર 3 ટ્રિલિયન ડેટા પોઈન્ટ પર કાર્યરત રહ્યા છે – લાઈવ ટ્રાન્ઝેક્શન્સ પર રૂટીંગ, છેતરપિંડી અને જોખમ નિર્ણયોનું પરીક્ષણ. બ્લિંકિટ, બચત અને રેડબસ અન્યો સહિતના સહિતના ગ્રાહકોએ લાઈવ પેમેન્ટ વાતાવરણમાં આ ક્ષમતાઓના ફાયદાઓ જોવાનું શરૂ કરી દીધું છે.
- પેમેન્ટ સફળતા દરમાં 8-10% સુધારો
- આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્ડ ફ્રોડની ઓળખ અને રોકથામમાં 8 ગણો વધારો
- ફ્રોડ અથવા વિવાદિત ટ્રાન્ઝેક્શન્સની ઓળખમાં 5 ગણો વધારો, અને તે પણ એલર્ટની સંખ્યામાં વધારો કર્યા વિના
- 40% વધુ ખરીદદારો રેઝરપે મેજિક ચેકઆઉટ પર તેમની પસંદગીની UPI એપ્લિકેશન જુએ છે, જે દર મહિને 1-2 લાખ વધુ ખરીદીઓ પૂર્ણ કરવામાં મદદ કરે છે.
રેઝરપે શા માટે: મોટાભાગની કંપનીઓ પેમેન્ટનો ફક્ત એક જ ભાગ જુએ છે. રેઝરપે વેપારીઓ, ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ, ઇશ્યુઅર્સ અને ગેટવે પર એકસાથે ચુકવણીઓ થતી જુએ છે— જે ભારતના સમગ્ર પેમેન્ટ્સ ઇકોસિસ્ટમને સમજવા માટે જરૂરી વ્યાપક દૃષ્ટિકોણ પ્રદાન કરે છે.
ભારત માટે આ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે: ભારતનું પેમેન્ટ્સ લેન્ડસ્કેપ અન્ય કોઈપણથી અલગ છે: એક જ ખરીદી UPI, કાર્ડ્સ, નેટ બેંકિંગ, વોલેટ્સ અથવા સેંકડો બેંકો અને ગેટવે પર કેશ ઓન ડિલિવરી દ્વારા પ્રોસેસ કરી શકાય છે.
માનો કે મીરા રાત્રે 9 વાગ્યે ₹2,400ના રનિંગ શૂઝ ખરીદી રહી છે. તે “Pay” પર ક્લિક કરે છે અને સ્ક્રીન પર દેખાય છે, “પેમેન્ટ અસફળ. કૃપા કરીને ફરી પ્રયાસ કરો.” તેનું કાર્ડ, બેંક અને પૈસા — બધું જ બરાબર છે. પરંતુ તેના પેમેન્ટ માટે ઘણા સંભવિત રૂટ ઉપલબ્ધ હતા અને તે ચોક્કસ ક્ષણે તેમાંથી એક રૂટની પસંદગી યોગ્ય રહી નહોતી.
લાખો ભારતીયોમાં પુનરાવર્તિત આ પેટર્નને કારણે રેઝરપે એક એવું મોડેલ બનાવ્યું જે દરેક રૂટને વાસ્તવિક સમયમાં સ્કોર કરે છે અને પેમેન્ટનો પ્રયાસ કરતા પહેલા સૌથી યોગ્ય રૂટ પસંદ કરે છે.
અત્યાર સુધી શું ખૂટતું રહ્યું છે: ઉદ્યોગે આ સમસ્યાનો ઉકેલ અલગ, વિશિષ્ટ મોડેલો – રૂટીંગ, ફ્રોડ, રિસ્ક અને ચેકઆઉટ માટે – દ્વારા લાવ્યો છે જે એકબીજા સાથે વાત કરતા નથી, ભલે સમાન સંકેતો બધા માટે એક યા બીજી રીતે મહત્વપૂર્ણ હોય. તે એવું છે કે ઘણા ડોકટરો દર્દીની તપાસ કરે છે, દરેક ફક્ત પોતાના ટેસ્ટના રિપોર્ટ્સ વાંચે છે.
ઉકેલ: દરેક પેમેન્ટ માટે એક સંયુક્ત ઇન્ટેલિજન્સ લેયર
રેઝરપે એઆઈ પેમેન્ટ્સ ફાઉન્ડેશન મોડેલ સમગ્ર પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમના ડેટા પોઈન્ટ્સમાંથી એક જ સમયે શીખે છે, અને એક સમયે એક મર્યાદિત સમસ્યા હલ કરવાને બદલે – તે પ્રક્રિયા કરે છે તે દરેક વ્યવહાર સાથે સુધારતું રહે છે. ટ્રાન્સફોર્મર ટેકનોલોજી પર આધારિત – LLM જેવી આજની ઘણી AI સિસ્ટમો પાછળ AI આર્કિટેક્ચરનો સમાન પરિવાર – તે ખાસ કરીને ભારતીય પેમેન્ટ્સ ડેટામાં છુપાયેલા પેટર્ન માટે અનુકૂળ છે.
આ બીજું કોઈ ML મોડલ નથી અને ન તો LLM છે: એક પરંપરાગત ML મોડેલ એક ચોક્કસ કાર્ય માટે બનાવવામાં આવે છે; નવી સમસ્યા હલ કરો, અને તમે ફરીથી શરૂઆત કરો છો. એક ફાઉન્ડેશન મોડેલ શીખે છે કે પેમેન્ટ્સ કેવી રીતે આગળ વધે છે, જેથી સમજણ ફરીથી તાલીમ લીધા વિના નવા ઉપયોગના કેસોમાં વિસ્તરે છે. અને જ્યારે આ શબ્દ LLMs માંથી આવે છે, તો આ એક નથી – LLMs ટેક્સ્ટ સમજે છે; આ મોડેલ પૈસાની હેરફેરની ભાષા સમજે છે.
આંકડાઓની ભાષામાં:
- આશરે 4 અબજ પેમેન્ટ્સમાંથી 3 ટ્રિલિયન ડેટા પોઈન્ટ્સ પર પ્રશિક્ષિત
- દરેક ટ્રાન્ઝેક્શનમાંથી આશરે 3,000 સિગ્નલ્સ પરથી શીખે છે
- 1 ટ્રિલિયનથી વધુ ડેટા પોઈન્ટ્સથી માહિતગાર ઇન્ટેલિજન્સ લેયરનો ઉપયોગ કરે છે
- સંપૂર્ણપણે પ્રોપ્રાયટરી અને શરૂઆતથી જ વિકસાવવામાં આવેલું મોડલ — તેની આર્કિટેક્ચર અને ટ્રેનિંગ ડેટા બંને રેઝરપેની માલિકીના છે
- સામાન્ય LLM ટેક્સ્ટને સમજે છે, જ્યારે આ મોડલ વિશાળ પાયે થતી નાણાંની જટિલ હેરફેરને સમજે છે.
NVIDIA અને AWS સાથે ટ્રેનિંગ તથા લાઇવ નિર્ણયો માટે સક્ષમ બનાવવું: 4 અબજ પેમેન્ટ્સમાંથી મળેલા 3 ટ્રિલિયન ડેટા પોઈન્ટ્સ પર મોડલને ટ્રેન કરવા માટે અત્યંત શક્તિશાળી કમ્પ્યુટિંગ ક્ષમતાની જરૂર પડે છે. NVIDIAના GPUsએ મોટા પાયે મોડલના ટ્રેનિંગ અને સંચાલન માટે જરૂરી કમ્પ્યુટિંગ ક્ષમતા પૂરી પાડી, જ્યારે Amazon SageMaker સહિત AWSના ક્લાઉડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરે મોડલના વિકાસ, ટ્રેનિંગ અને ડિપ્લોયમેન્ટમાં સહયોગ આપ્યો.
– વ્યવસાયો માટે, આનો અર્થ એ છે કે વેચાણમાં ઘટાડો, OTP ડ્રોપ-ઓફમાં ઘટાડો, ફ્રોડના ઓછા નુકસાન અને RTO રિટર્નમાં ઘટાડો.
– ગ્રાહકો માટે, તેનો અર્થ છે એવા પેમેન્ટ્સ જે દરેક વખતે સરળતાથી અને સફળતાપૂર્વક થઈ જાય.
રેઝરપેના સીઈઓ અને ફાઉન્ડર હર્ષિલ માથુરે જણાવ્યું હતું કે, “ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ અપનાવવાની ઇચ્છા વાસ્તવિક છે, પરંતુ તે હજુ સુધી સાર્વત્રિક બની નથી – દેશના મોટા ભાગ માટે, ડિજિટલ બનવું હજુ પણ એક વસ્તુ પર આધારિત છે: શું તે દરેક વખતે કામ કરે છે? આ તે ગ્રાહક છે જેના માટે અમે આ બનાવ્યું છે: જે હજુ પણ નક્કી કરે છે કે હાથમાં રોકડ કરતાં સ્ક્રીન પર વિશ્વાસ કરવો કે નહીં. AI-આગેવાની હેઠળનું પેમેન્ટ ફાઉન્ડેશન મોડેલ ફક્ત આજની સમસ્યાનું નિરાકરણ લાવતું નથી અને ત્યાં જ અટકતું નથી. દરેક પેમેન્ટ સિસ્ટમને કંઈક નવું શીખવે છે જેથી આગામી પેમેન્ટ વધુ સારી રીતે થઈ શકે. આ જ બાબત તેને માત્ર એક પ્રોડક્ટ લોન્ચ કરતાં વધુ બનાવે છે — તે ભારતના પેમેન્ટ્સ ક્ષેત્રને આગામી ઘણા વર્ષો સુધી સતત અને સ્વયં વધુ બહેતર બનાવવાની નવી શરૂઆત સમાન છે.”
NVIDIA ના ગ્લોબલ ઇન્ડસ્ટ્રી બિઝનેસ ડેવલપમેન્ટ અને પેમેન્ટ્સના હેડ પહલ પટંગિયાએ જણાવ્યું હતું કે, “ભારતની ઝડપથી વિકસતી ડિજિટલ અર્થવ્યવસ્થા પેમેન્ટ્સને વધુ બુદ્ધિશાળી, વિશ્વસનીય અને સુરક્ષિત બનાવવાની તક ઊભી કરી રહી છે. AI પેમેન્ટ ફાઉન્ડેશન મોડેલ્સ પર AWS સાથે ભાગીદારીમાં NVIDIA ના રેઝરપે સાથેના કાર્યથી એક નવી દિશા ખુલી છે, જે જટિલ પેમેન્ટ્સ ડેટાને રીઅલ-ટાઇમ સંદર્ભિત ઇન્ટેલિજન્સમાં પરિવર્તિત કરે છે. આ ટેક્નોલોજીમાં પ્રોપ્રાયટરી અને હેતુપૂર્વક તૈયાર કરવામાં આવેલ Semantic AI Layer છે, જે ડિજિટલ નાણાકીય સેવાઓની આગામી પેઢીને આગળ વધારવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.”
AWS ઇન્ડિયા અને સાઉથ એશિયાના FSI અને કોંગ્લોમેરેટ્સના હેડ કિરણ જગન્નાથે જણાવ્યું હતું કે, ” રેઝરપે એ AI ફાઉન્ડેશન મોડેલ – જે Amazon SageMaker પર આધારિત છે – સાથે ભારતમાં પેમેન્ટ ઇન્ટેલિજન્સનું પુનર્વિચાર કરી રહ્યું છે – જે અબજો ટ્રાન્ઝેક્શન ઇન્સાઇટ્સને એક જ, સતત શીખવાની ઇન્ટેલિજન્સ લેયરમાં એકીકૃત કરે છે, અલગ-અલગ ML મોડેલોને એકીકૃત AI સાથે બદલી નાખે છે જે પેમેન્ટ સફળતા દરમાં વધારો, ઝડપી પુનરાવર્તન અને મિશન-ક્રિટીકલ પેમેન્ટ્સ પ્રવાહ માટે એન્ટરપ્રાઇઝ-ગ્રેડ સુરક્ષા પ્રદાન કરે છે.
ભારતની ડિજિટલ અર્થવ્યવસ્થા જેમ જેમ વિસ્તરી રહી છે, તેમ દરેક ભારતીય માટે પેમેન્ટ્સને સરળતાથી અને વિશ્વસનીય રીતે કાર્યરત બનાવતી AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને સક્ષમ બનાવવામાં અમને આનંદ છે.”
રેઝરપેનું એઆઈ પેમેન્ટ્સ ફાઉન્ડેશનલ મોડેલ શું કરી શકે છે
- હાઇપર-પ્રિસિઝન રૂટિંગ: દરેક પેમેન્ટને રિયલ ટાઇમમાં સફળ થવાની સૌથી વધુ સંભાવના ધરાવતા રૂટ પર મોકલે છે.
- નેટવર્ક-લેવલ ફ્રોડ ડિટેક્શન: વિવિધ વેપારીઓ વચ્ચેના પેમેન્ટ્સમાં જ દેખાઈ શકે તેવા ફ્રોડને ઓળખે છે અને ચોરાયેલા કાર્ડનો ઉપયોગ અસંબંધિત વિક્રેતાઓ દ્વારા થાય તે ક્ષણે તેને ફ્લેગ કરે છે
- RTO રિસ્ક ઇન્ટેલિજન્સ: ચેકઆઉટ પહેલાં જોખમી કેશ ઓન ડિલિવરી ઓર્ડરને ફ્લેગ કરે છે
- પ્રેડિક્ટિવ ચેકઆઉટ પર્સનલાઇઝેશન: દરેક ગ્રાહક માટે કઈ પેમેન્ટ પદ્ધતિ સફળ થવાની સૌથી વધુ સંભાવના છે તેની ભલામણ કરે છે.
આગળ જોવું: રેઝરપે આને અંતિમ મુકામ નહીં પરંતુ માત્ર શરૂઆત તરીકે જોઈ રહ્યું છે. જેનો ઉદ્દેશ છે કે ભવિષ્યમાં ઓથેન્ટિકેશનથી લઈને રૂટિંગ, ફ્રોડ ડિટેક્શન અને લેન્ડિંગ સુધીના દરેક પેમેન્ટ નિર્ણયને એક જ સતત શીખતા રહેતા મોડલ દ્વારા સંચાલિત કરવામાં આવે. ભારતનું ડિજિટલ ઈ-કોમર્સ બજાર 2030 સુધીમાં $350 બિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. રેઝરપે એઆઈ પેમેન્ટ્સ ફાઉન્ડેશન મોડેલને વિકાસ માટે જરૂરી પાયાના ભાગ રૂપે જુએ છે.
== સમાપ્ત ==
