દિનેશ રાજ, સિનિયર ઇન્ટરવેન્શનલ કાર્ડિયોલોજિસ્ટ, એચસીજી હોસ્પિટલ, રાજકોટ
જો તમારા માતાપિતા, જીવનસાથી અથવા બાળક અચાનક છાતી પકડીને પીડા અનુભવે તો તમે શું કરશો? હાર્ટ એટેક હંમેશાં મોટા સંકેત સાથે નથી આવતો. તે છાતીમાં અસ્વસ્થતા, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અથવા અચાનક નબળાઈ સાથે શાંતિથી શરૂ થઈ શકે છે. ભારતમાં, જ્યાં હૃદયરોગ નાની ઉંમરે લોકોને પણ અસર કરી રહ્યો છે, આ હવે દૂરનો ડર નથી, તે એક વાસ્તવિકતા છે જેના માટે પરિવારે તૈયાર રહેવું જોઈએ. તે નિર્ણાયક પ્રથમ ક્ષણોમાં, તમારા કાર્યો જીવન અને મૃત્યુ વચ્ચેનો ફરક લાવી શકે છે.શું કરવું તે જાણવું એ તમારા પ્રિયજનોને તમે આપી શકો તે સૌથી મોટી સુરક્ષા છે.
છુપા સંકેતોને ઓળખવા
હૃદય રોગનો હુમલો ત્યારે થાય છે જ્યારે હૃદયના અમુક ભાગમાં લોહીનો પ્રવાહ અવરોધાય છે, જે સામાન્ય રીતે લોહીના ગંઠાવા અથવા ધમનીઓ સાંકડી થવા ને કારણે થાય છે. જો તાત્કાલિક સારવાર ન મળે, તો હૃદયના સ્નાયુઓનું પેશીઓ મરવા લાગે છે, જેનાથી ગંભીર જટિલતાઓ અથવા અચાનક મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.
કાર્ડિયાક અરેસ્ટથી વિપરીત, જેમાં હૃદય સંપૂર્ણપણે ધબકવાનું બંધ કરી દે છે, હૃદય રોગનો હુમલો વારંવાર ચેતવણીના સંકેતો આપે છે. પરંતુ, આ સંકેતોને ઘણીવાર અપચો, તણાવ, અથવા થાક સમજીને અવગણવામાં આવે છે.
રાજકોટની એચસીજી હોસ્પિટલના સિનિયર ઇન્ટરવેન્શનલ કાર્ડિયોલોજિસ્ટ ડો.દિનેશ રાજ જણાવે છે કે, “હૃદય રોગના હુમલાનું સિનેમેટિક નિરૂપણ — એક વ્યક્તિને ભારે છાતીમાં દુખાવો થવો અને તે ઢળી પડવો — ગેરમાર્ગે દોરનારું હોઈ શકે છે. વાસ્તવમાં, તેના સંકેતો ઘણા સૂક્ષ્મ હોઈ શકે છે, ખાસ કરીને મહિલાઓ અને વૃદ્ધ વ્યક્તિઓમાં. આ લક્ષણોને ઓળખવાનું શીખવું એ પ્રથમ અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. સૌથી સામાન્ય લક્ષણ છે છાતીના મધ્ય ભાગમાં દબાણ, ખેંચાણ, ભારેપણું અથવા દુખાવાની લાગણી જે થોડી મિનિટો કરતાં વધુ સમય સુધી રહે છે, અથવા દૂર થઈ જાય છે અને પાછો આવે છે. જો કે, આ સંકેતો શરીરના ઉપલા ભાગના અન્ય ભાગોમાં પણ દેખાઈ શકે છે.”
“જડબા, ગરદન, પીઠ અથવા ખભામાં અગવડતા અથવા દુખાવા વિશે જાગૃત રહો. શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, પરસેવો થવું થવો ,ચક્કર આવવા, ઉબકા અથવા અકારણ થાકની લાગણી એ પણ નિર્ણાયક ચેતવણીના સંકેતો છે જેને ક્યારેય અવગણવા જોઈએ નહીં. મોટેભાગે, વ્યક્તિઓ ભારે ચિંતા અથવા અપચો જેવા હાર્ટ એટેકના સંકેતોને અવગણે છે કારણ કે તેઓ વિચારે છે કે આ સામાન્ય છે. સતર્ક રહેવું અને આ સંકેતો પર તરત જ કાર્યવાહી કરવી એ જીવન અને મૃત્યુ વચ્ચેનો તફાવત હોઈ શકે છે, “ ડો.દિનેશ રાજે ઉમેર્યું હતું
ધ ગોલ્ડન અવર: એક પગલું દ્વારા પગલું પ્રતિસાદ
એકવાર તમે લક્ષણો ઓળખી લો, પછી દરેક સેકન્ડ ગણાય છે. હાર્ટ એટેક શરૂ થયા પછીની પ્રથમ 60 મિનિટને “ગોલ્ડન અવર” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, અને અસરકારક સારવાર માટે સૌથી નિર્ણાયક સમયગાળો છે. તેથી લોકોએ આ નિર્ણાયક જીવન-બચાવ ક્રિયાઓ વિશે જાગૃત રહેવું જોઈએ, જે તરત જ લેવાની જરૂર છે:
પગલું 1: તાત્કાલિક તબીબી સહાય માટે કૉલ કરો. તમારી એકમાત્ર સૌથી અગત્યની કાર્યવાહી એ છે કે ભારતમાં ઇમરજન્સી સર્વિસીસ નંબર 108 પર કોઈ પણ વિલંબ કર્યા વિના કોલ કરો. તે સ્પષ્ટ કરો કે તમને લાગે છે કે દર્દીને હાર્ટ એટેક આવી રહ્યો છે અને તમારું ચોક્કસ સ્થાન આપો. દર્દીને જાતે હોસ્પિટલમાં લઈ જવાનો પ્રયાસ કરવાનું ટાળો કારણ કે તબીબી કર્મચારીઓ રસ્તામાં હોય ત્યારે જીવનરક્ષક સારવાર શરૂ કરી શકે છે.
પગલું 2: વ્યક્તિને શાંત અને આરામદાયક રાખો. વ્યક્તિને તેમના માથા અને ખભાને ટેકો આપીને આરામદાયક સ્થિતિમાં બેસવા અથવા સૂવા માટે કહો. તેમની ગરદન અથવા છાતીની આસપાસ કોઈપણ ચુસ્ત કપડાં ઢીલા કરો. તેમને આશ્વાસન આપો અને તેમને ધીમું, ઊંડા શ્વાસ લેવા માટે પ્રોત્સાહિત કરો. આ તેમના તણાવ અને અસ્વસ્થતા ઘટાડવામાં મદદ કરે છે, જે હૃદયના કાર્યભારણને ઘટાડી શકે છે.
પગલું 3: એસ્પિરિનનું સેવન (જો સલામત હોય તો). જો વ્યક્તિ સભાન હોય, એસ્પિરિનથી એલર્જી ન હોય, અને લોહી પાતળા કરવાની દવા ન લેતી હોય, તો તેમને ધીમે ધીમે ચાવવા માટે એસ્પિરિનની એક પુખ્ત કદની ગોળી (325 મિલિગ્રામ) આપો. એસ્પિરિન લોહીના ગંઠાઈ જવાને તોડવામાં મદદ કરી શકે છે જે હૃદયમાં લોહીના પ્રવાહને અવરોધે છે. જો કે આ એક મહત્વપૂર્ણ ક્રિયા છે, પરંતુ જો દર્દીને કેટલીક પહેલાથી અસ્તિત્વમાં રહેલી આરોગ્યની સ્થિતિ અથવા એલર્જી હોય તો તેને છોડી દેવું જોઈએ.
પગલું 4: તેમની સાથે રહો. દર્દીને જાગૃત રાખો અને તબીબી સ્ટાફ ત્યાં પહોંચે ત્યાં સુધી તેમના શ્વાસનું નિરીક્ષણ કરો. સ્વાસ્થ્ય કટોકટી દરમિયાન તેમને ક્યારેય એકલા ન છોડો. તમારી સતત દેખરેખ દર્દીને વધુ આરામ અનુભવશે અને પેરામેડિક્સને પરિસ્થિતિ સાથે અપડેટ રહેવામાં સમાન રીતે મદદ કરશે.
પગલું 5: કાર્ડિયાક એરેસ્ટ માટે તૈયાર રહો. જો દર્દી સામાન્ય રીતે શ્વાસ લેવાનું બંધ કરે છે અથવા બેભાન થઈ જાય છે, તો તરત જ સીપીઆર આપો. જો તમે સીપીઆર વિશે જાણતા ન હોવ તો તબીબી ટીમ ન આવે ત્યાં સુધી છાતીના સંકોચન અંગે માર્ગદર્શન આપવા માટે ઇમરજન્સી ઓપરેટરની મદદ લો. પરિણામે, લોકોએ સીપીઆર વિશે પોતાને શિક્ષિત કરવાની જરૂર છે.
બિયોન્ડ ધ ઇમરજન્સી: સક્રિય આરોગ્ય માટે કોલ
કટોકટી દરમિયાન આપણે જે નાના પગલાંનું પાલન કરીએ છીએ તે મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ વાસ્તવિક ઉકેલ સક્રિય આરોગ્ય સંભાળમાં રહેલો છે. લોકોએ નિયમિત ચેક-અપ અને સ્ક્રિનિંગ કરાવવું જોઈએ, બ્લડ પ્રેશર અને કોલેસ્ટરોલનું સંચાલન કરવું જોઈએ, સમજદારીપૂર્વક ખાવું જોઈએ અને સક્રિય રહેવું જોઈએ. હૃદયને સ્વસ્થ જીવન જીવવા માટે હાર્ટ એટેકની પ્રાથમિક સારવાર જાણવી પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. અને હૃદય-સ્વસ્થ જીવન એ તમારા અને તમારા પરિવાર માટે અંતિમ ભેટ છે.
