SBI મ્યુચ્યુઅલ ફંડ દ્વારા એક ઇન્વેસ્ટર એજ્યુકેશન અને અવરેનેસ પહેલ કરાઈ
ગુજરાત, અમદાવાદ | ૧૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫: બચતના નાણાકીયકરણમાં વધારો થતાં ભારતમાં રોકાણના પરિદ્રશ્યમાં નોંધપાત્ર પરિવર્તન આવ્યું છે. પરંપરાગત રોકાણોથી માંડીને આધુનિક નાણાકીય સાધનોમાં રોકાણકારોની વર્તણૂકમાં એક આદર્શ પરિવર્તન આવ્યું છે, જેઓ મૂડી બજારોમાં ભાગીદારી દ્વારા સંપત્તિનું સર્જન કરવા માગે છે.
એકવાર ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ જેવા પરંપરાગત સાધનો દ્વારા પ્રભુત્વ ધરાવતા બજાર મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ, આરઇઆઇટી અને ઇટીએફ જેવા આધુનિક નાણાકીય ઉત્પાદનોને સ્વીકારવા માટે વિકસિત થયું છે. જ્યારે મ્યુચ્યુઅલ ફંડનો સ્વીકાર શરૂઆતમાં મેટ્રોપોલિટન અને ટિયર-1 શહેરોમાં કેન્દ્રિત હતો ત્યારે તાજેતરના વલણો નોંધપાત્ર પરિવર્તન સૂચવે છે-ટિયર-2 અને ટિયર-3 શહેરો (બી30 અથવા “બિયોન્ડ ટોપ 30” શહેરો તરીકે વર્ગીકૃત) મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગ માટે શક્તિશાળી વૃદ્ધિ એન્જિન તરીકે ઉભરી રહ્યા છે.
બી30 શહેરો જમીન પર આવી રહ્યા છે:
એસોસિએશન ઓફ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ ઇન ઇન્ડિયા (AMFI) અનુસાર, જુલાઈ 2025 સુધીમાં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગની કુલ એસેટ્સ અંડર મેનેજમેન્ટ (AUM) માં B30 સ્થાનો 18% હિસ્સો ધરાવે છે. આ પ્રદેશોમાંથી એયુએમ જૂન 2025 માં ₹ 13.80 લાખ કરોડથી વધીને જુલાઈ 2025 માં ₹ 14.20 લાખ કરોડ થયું હતું, જે જુલાઈ 2024 માં ₹ 11.77 લાખ કરોડથી 3% માસિક વધારો અને વર્ષ-દર-વર્ષે 21% ની મજબૂત વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. આ ઉછાળો નાણાકીય પહોંચ અને નાના શહેરોમાં રોકાણકારોના વધતા વિશ્વાસને પ્રતિબિંબિત કરે છે. (સ્રોતઃ T30 v/s B30 અહેવાલ)
મુખ્ય પ્રવાહો વૃદ્ધિને વેગ આપે છે
બજારની અસ્થિરતાની વચ્ચે પણ સિસ્ટેમેટિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્લાન્સ (એસ. આઇ. પી.) દ્વારા માસિક પ્રવાહમાં સતત વૃદ્ધિ જોવા મળી છે, જે બજારની સ્થિતિને ધ્યાનમાં લીધા વિના શિસ્તબદ્ધ લાંબા ગાળાની રોકાણ વ્યૂહરચનાઓ માટે મજબૂત રોકાણકારોની પસંદગી દર્શાવે છે. આ પરિવર્તન વધતી નાણાકીય પરિપક્વતા અને વિવિધ વસ્તીવિષયકમાં સમાવેશને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
- વિસ્તરણ રોકાણકાર આધાર
ખાસ કરીને બિન-મેટ્રો પ્રદેશોમાં રોકાણકારોની ભાગીદારી સતત વધી રહી છે. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ફોલિયોની કુલ સંખ્યા વાર્ષિક ધોરણે 32% વધીને FY25 માં 23.45 કરોડ થઈ ગઈ છે, જે FY24 માં 17.78 કરોડ હતી. ગ્રોથ અને ઇક્વિટી-ઓરિએન્ટેડ સ્કીમ્સમાં ફોલિયોમાં 33.4 ટકાનો વધારો જોવા મળ્યો હતો, જે વધીને 16.38 કરોડ થયો હતો. (સોર્સઃ AMFI વાર્ષિક રિપોર્ટ)
- SIPs લાંબા ગાળાના રોકાણને પ્રોત્સાહન આપે છે
વ્યવસ્થિત રોકાણ યોજનાઓ (એસ. આઈ. પી.) છૂટક ભાગીદારીનો પાયાનો છે. નાણાકીય વર્ષ 25માં યોગદાન વાર્ષિક ધોરણે 45.24 ટકા વધીને ₹ 2.89 લાખ કરોડ થયું હતું. નવા SIP રજિસ્ટ્રેશન વધીને 6.80 કરોડ (FY24 માં 4.28 કરોડથી) જ્યારે સક્રિય SIP ખાતાઓ 27.17 ટકાના વધારા સાથે 8.11 કરોડ સુધી પહોંચી ગયા છે. આ રોકાણકારોની વધતી શિસ્ત અને લાંબા ગાળાની સંપત્તિના સર્જન તરફના પરિવર્તનને પ્રતિબિંબિત કરે છે. (સોર્સઃ AMFI વાર્ષિક રિપોર્ટ)
- વસ્તી વિષયક ફેરફારો
ઉંમરઃ 25-40 વર્ષની વયના રોકાણકારો નવા ફોલિયો રજિસ્ટ્રેશન પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે.
આવકઃ મધ્યમ આવક ધરાવતા જૂથો સામાન્ય રીતે માસિક ₹500-₹2,000નું રોકાણ કરીને SIP અપનાવવામાં અગ્રેસર છે.
જાતિઃ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ અને આઉટરીચ કાર્યક્રમો દ્વારા સમર્થિત નાના શહેરોમાંથી વધુ મહિલાઓ રોકાણની જગ્યામાં પ્રવેશ કરી રહી છે.
ભૂગોળઃ ચંદીગઢ, હિમાચલ પ્રદેશ અને દાદરા અને નગર હવેલી જેવા રાજ્યોએ કુલ એમએફ એયુએમના 40% થી વધુ એસઆઈપી એયુએમ શેરનો અહેવાલ આપ્યો છે, જ્યારે મિઝોરમ, દિલ્હી અને મહારાષ્ટ્ર જેવા પ્રદેશો 20% થી નીચે છે. (સોર્સઃ AMFI વાર્ષિક રિપોર્ટ)
મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં ભાગીદારી પણ વધી છે.
એ. એમ. એફ. આઈ. અને અન્ય મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ગૃહો દ્વારા રોકાણકારોની જાગૃતતા વધારવાના પ્રયાસો અને વધતા ડિજિટલ સ્વીકારે આ ઉત્ક્રાંતિમાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી છે, નાણાકીય સાક્ષરતાને વેગ આપ્યો છે અને રોકાણ પ્લેટફોર્મની પહોંચ વધારી છે. જેમ જેમ જાગૃતિ વધી છે, તેમ તેમ ખાસ કરીને મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં ભાગીદારી પણ વધી છે. કેટલાક માળખાકીય અને વર્તણૂકીય પરિબળો નાના શહેરોમાં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અપનાવવાની પ્રક્રિયાને વેગ આપી રહ્યા છેઃ
- ડિજિટલ પ્રવેશઃ પરવડે તેવા સ્માર્ટફોન અને ડેટા પ્લાન મોટા શહેરોની બહાર લાખો લોકો માટે રોકાણને સુલભ બનાવે છે. સરકારની ડિજિટાઇઝેશનની જોગવાઈઓ સમગ્ર દેશમાં રોકાણ ઉત્પાદનોની સરળ પહોંચ માટે મુખ્ય સક્ષમકર્તાઓમાંની એક છે.
- ફિનટેક વિસ્તરણઃ ગ્રો, ઝેરોધા અને પેટીએમ મની જેવી બહુવિધ ફિનટેક એપ્લિકેશનોએ ટિયર-2 અને ટિયર-3 શહેરોમાં પ્રથમ વખત વપરાશકર્તાઓ માટે રોકાણને સરળ બનાવ્યું છે.
- વધતી મહત્વાકાંક્ષાઓઃ નાના શહેરોમાં યુવાન વ્યાવસાયિકો અને ઉદ્યોગસાહસિકો પરંપરાગત બચતથી આગળ વધીને સંપત્તિના સર્જનના માર્ગો શોધી રહ્યા છે. તેઓ તેમના લક્ષ્યોની યોજના બનાવવા અને હાંસલ કરવા માટે ઉકેલ તરીકે મ્યુચ્યુઅલ ફંડનો ઉપયોગ કરવા માગે છે.
વધુ સર્વસમાવેશક નાણાકીય ભવિષ્ય તરફ
ટિયર-2 અને ટિયર-3 શહેરોમાં મ્યુચ્યુઅલ ફંડના રોકાણમાં વધારો ભારતના નાણાકીય ઇકોસિસ્ટમમાં નિર્ણાયક પરિવર્તન દર્શાવે છે. આ પ્રદેશો હવે નિષ્ક્રિય સહભાગીઓ નથી પરંતુ ઉદ્યોગના વિકાસમાં સક્રિય ફાળો આપનારા છે. વધતી ડિજિટલ પહોંચ, લક્ષિત નાણાકીય સાક્ષરતાના પ્રયાસો અને રોકાણકારોની વિકસતી માનસિકતા અને ઓફરમાં નવીનતા સાથે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગ વધુ સમાવેશી અને ભૌગોલિક રીતે વૈવિધ્યસભર બની રહ્યો છે.
જેમ જેમ આ વલણ ચાલુ રહે છે તેમ તેમ તે માત્ર સંપત્તિના સર્જનનું લોકશાહીકરણ કરતું નથી પરંતુ ભારત માટે વધુ સ્થિતિસ્થાપક અને સંતુલિત નાણાકીય ભવિષ્ય માટેના પાયાને પણ મજબૂત કરે છે.
રોકાણકારોએ ફક્ત રજિસ્ટર્ડ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ સાથે જ વ્યવહાર કરવો જોઈએ, જેની વિગતો ‘મધ્યસ્થીઓ/માર્કેટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંસ્થાઓ’ હેઠળ સેબીની વેબસાઇટ (https://www.sebi.gov.in) પર ચકાસી શકાય છે. સરનામાં, ફોન નંબર, બેંક વિગતો વગેરેમાં ફેરફાર માટેની પ્રક્રિયા સહિત વન-ટાઇમ કેવાયસી (તમારા ગ્રાહકને જાણો) પૂર્ણ કરવાની પ્રક્રિયા માટે કૃપા કરીને મ્યુચ્યુઅલ ફંડની વેબસાઇટનો સંદર્ભ લો. જો તેઓ તેમના પ્રતિસાદથી અસંતુષ્ટ હોય તો રોકાણકારો રજિસ્ટર્ડ મધ્યસ્થીઓ સામે https://scores.sebi.gov.in/ પર ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે. SCORES તમને તમારી ફરિયાદ SEBIમાં ઓનલાઇન નોંધાવવાની અને ત્યારબાદ તેની સ્થિતિ જોવાની સુવિધા આપે છે.
ડિસ્ક્લેમરઃ મ્યુચ્યુઅલ ફંડના રોકાણો બજારના જોખમોને આધીન છે, યોજના સંબંધિત તમામ દસ્તાવેજો કાળજીપૂર્વક વાંચો.
