ડૉ. દેવેન્દ્ર પરીખ કન્સલ્ટન્ટ- જીઆઈ સર્જિકલ ઓન્કોલોજી, એચસીજી આસ્થા કેન્સર સેન્ટર – અમદાવાદ
ગુજરાત, અમદાવાદ | ૧૩મી ઓગસ્ટ ૨૦૨૫: કેન્સર જે નાના અંગમાંઉદ્ભવે છે જે ઘણીવાર લાંબા સમય સુધી શાંત રહે છે, જેના કારણે વહેલા નિદાન એક પડકાર બની જાય છે. ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં, આ અજાણ્યા અંગો પણ ગંભીર તબીબી પરિસ્થિતિઓનું કારણ બની શકે છે.
આવીદુર્લભપરિસ્થિતિઓમાંનીએકછેએપેન્ડિક્સનુંકેન્સર, જેતેનાસૂક્ષ્મસ્વભાવહોવાછતાં, જો નિદાન ન કરવામાં આવે તો તેનાગંભીરપરિણામોઆવીશકેછે.
મોટાઆંતરડાનીશરૂઆતમાંઆવેલાસીકમસાથેજોડાયેલુંઆંગળીનાઆકારનુંનાનુંઅંગએએપેન્ડિક્સછે.માનવ શરીરમાં તેનું કાર્ય ન્યૂનતમ છે. પરંતુ જ્યારે એપેન્ડિક્સમાં સ્વસ્થ કોષો અથવા એપેન્ડિક્સનું અસ્તર પરિવર્તિત થાય છે અને નિયંત્રણ બહાર વધે છે, ત્યારે તે ટ્યુમર બનાવે છે.
એપેન્ડિક્સ કેન્સર કેવી રીતે વિકસે છે?
એક દુર્લભ જીવલેણ રોગ હોવાથી, એપેન્ડિક્સ કેન્સર ઘણીવાર ત્યાં સુધી શોધી શકાતું નથી જ્યાં સુધી તે પ્રગતિ ન કરે અથવા એપેન્ડિસાઈટિસનીસર્જરી દરમિયાન અજાણતાં નિદાન ન થાય.આ પ્રકારનો જીવલેણ રોગ ત્યારે થાય છે જ્યારે એપેન્ડિક્સની અંદર અસામાન્ય કોષો અનિયંત્રિત રીતે વધે છે, જેના કારણે ટ્યુમર્સ બને છે.અને, આ કેન્સરનેકાર્સિનોઇડટ્યુમર્સ કહેવામાં આવે છે. એપેન્ડિક્સ વધુ ફાટી શકે છે, જે સામાન્ય રીતે એપેન્ડિસિયલ કેન્સર પેટના અન્ય કોષો અને પેશીઓમાં અને અન્ય અવયવોમાં પણ ફેલાય છે.
આ મ્યુટેશનનું ચોક્કસ કારણ હજુ પણ અસ્પષ્ટ છે, પરંતુ અમુક પરિબળો, જેમ કે ઉંમર, જઠરાંત્રિયકેન્સરનો કૌટુંબિક ઇતિહાસ અથવા આનુવંશિક સિન્ડ્રોમ, જોખમ વધારી શકે છે.મોટાભાગના એપેન્ડિસિલકેન્સરના લક્ષણો એપેન્ડિસાઈટિસના લક્ષણો જેવા જ હોય છે, જેમાં તાવ, લ્યુકોસાયટોસિસ અને પેટના નીચેના જમણા ભાગમાં તીવ્ર દુખાવો નો સમાવેશ થાય છે.
એપેન્ડિક્સકેન્સરનાપ્રકારો
એપેન્ડિક્સકેન્સરનેતેમાંસામેલકોષોનાપ્રકારનાઆધારેવિવિધશ્રેણીઓમાંવર્ગીકૃતકરવામાંઆવેછે
કાર્સિનોઈડટ્યુમર : આસૌથીસામાન્યપ્રકારછે, જેસામાન્યરીતેધીમીગતિએવધેછે. તેએપેન્ડિક્સનાઅસ્તરમાંરહેલાન્યુરોએન્ડોક્રાઈનકોષોમાંથીઉદ્ભવેછે.
એડિનોકાર્સિનોમા : આ આક્રમક કેન્સર છે જે એપેન્ડિક્સના ગ્રંથિ કોષોમાં શરૂ થાય છે અને તેની વર્તણૂક કોલોન કેન્સર જેવી હોઈ શકે છે.
મ્યુસીનસનિયોપ્લાઝમ્સ : એવી ગાંઠો જે મ્યુકસ ઉત્પન્ન કરે છે અને આ પદાર્થને પેટમાં ફેલાવી શકે છે, જેના કારણે સ્યુડોમીક્સોમાપેરિટોની નામની સ્થિતિ થઈ શકે છે.
સિગ્નેટ રિંગ સેલ એડિનોકાર્સિનોમાસ : એક દુર્લભ અને અત્યંત આક્રમક પ્રકારનો કેન્સર, જે ઝડપથી ફેલાવવાનું વલણ ધરાવે છે.
કેન્સરના પ્રકારને સમજવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે સ્ટેજીંગ અને સારવારની પસંદગી બંનેને પ્રભાવિત કરે છે.
એપેન્ડિક્સ કેન્સરના લક્ષણો
એપેન્ડિક્સ કેન્સર ઘણીવાર તેના પ્રારંભિક તબક્કામાં શાંત રહે છે કારણ કે એપેન્ડિક્સ નાનું હોય છે, અને લક્ષણો અન્ય જઠરાંત્રિય સમસ્યાઓની જેમ હોઈ શકે છે. જ્યારે લક્ષણો દેખાય છે, ત્યારે તેમાં શામેલ હોઈ શકે છે:
⮚પેટના નીચેના જમણા ભાગમાં દુખાવો અથવા અસ્વસ્થતા
⮚પેટમાં સોજો અથવા પેટનું ફૂલવું
⮚આંતરડાનીઆદતોમાં ફેરફાર, જેમ કે ઝાડા અથવા કબજિયાત
⮚વજનમાં ઘટાડો અથવા ભૂખ ન લાગવી
⮚ખાધા પછી ઝડપથી પેટ ભરેલું લાગવું
⮚સ્ત્રીઓમાં, પેટ અથવા પેલ્વિક માસને ઘણીવાર અંડાશયની સમસ્યાઓ તરીકે ભૂલથી ઓળખવામાં આવે છે.
કેટલાક કિસ્સાઓમાં, પ્રથમ સંકેત એ ટ્યુમર દ્વારા એપેન્ડિક્સ બ્લોક થવાને કારણે થતો તીવ્ર એપેન્ડિસાઈટિસ છે. અન્ય કારણોસર કરવામાં આવતી સર્જરી અથવા ઇમેજિંગ દરમિયાન ઘણા નિદાન આકસ્મિક રીતે થાય છે.
એપેન્ડિક્સ કેન્સરનુંસ્ટેજીંગ
એકવાર એપેન્ડિક્સ કેન્સરનું નિદાન થઈ જાય, પછી તેનો તબક્કો નક્કી કરવો જરૂરી છે. સ્ટેજીંગડોકટરોને સમજવામાં મદદ કરે છે કે રોગ કેટલો આગળ વધ્યો છે અને સારવાર યોજનાનું માર્ગદર્શન આપે છે. TNM સ્ટેજીંગસિસ્ટમનો સામાન્ય રીતે ઉપયોગ થાય છે:
⮚ T (ટ્યુમર ): ટ્યુમર કેટલું મોટું છે અને તે એપેન્ડિક્સની દીવાલમાં કેટલું ઊંડે સુધી ફેલાયું છે.
⮚ N (નોડ્સ): શું કેન્સર નજીકના લિમ્ફનોડ્સમાં ફેલાઈ ગયું છે.
⮚ M (મેટાસ્ટેસિસ): શું કેન્સર દૂરના અવયવો સુધી પહોંચી ગયું છે.
સ્ટેજ 0 – કાર્સિનોમા ઇન સીટુ
કેન્સરનાકોષો ફક્ત એપેન્ડિક્સના સૌથી અંદરનાઅસ્તરમાં જ હાજર હોય છે. ઊંડા પેશીઓ અથવા અન્ય અવયવોમાં તેનો ફેલાવો થતો નથી. એપેન્ડિક્સ દૂર કરવા માટેની શસ્ત્રક્રિયા (એપેન્ડેક્ટોમી) સામાન્ય રીતે ઉપચારાત્મક હોય છે.
સ્ટેજ I – લોકલાઈઝ્ડડિસીઝ
ગાંઠ એપેન્ડિક્સનીદિવાલમાં ઊંડે સુધી વધી ગઈ છે પરંતુ એપેન્ડિક્સ સુધી મર્યાદિત રહે છે. ત્યાં કોઈ લસિકા ગાંઠ અથવા દૂરનો ફેલાવો નથી. જો ગાંઠને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવામાં આવે તો, સામાન્ય રીતે રોગનું નિવારણ અનુકૂળ હોય છે.
